Amsterdam: De Nieuwe Ooster, Islamitisch uitvaartpaviljoen

trefwoord: leven en dood

Locatie: Begraafplaats De Nieuwe Ooster, Kruislaan 126. Bezocht: 19-10-2017.

Met zijn afstudeerproject – een model voor een islamitische begraafplaats – viel architect Furkan Köse meteen in de prijzen (Archiprix NL 2005). Daarop voortbouwend ontwierp hij met zijn bureau PUUR (http://www.puuur.nl/) een islamitisch uitvaartpaviljoen op de Amsterdamse begraafplaats De Nieuwe Ooster. Het paviljoen werd in 2012 geopend.

Het gebouwtje oogt als een langwerpige, gesloten doos. Maar Köse bedacht een ingenieuze ingreep. De lange gevels maken aan één kant een hoek naar binnen. Aan de voorzijde ontstond daardoor een overdekte entree. Aan de achterzijde is er een kleine, dakloze patio. Door draaiing van de gevels werden ze bovendien georiënteerd op het zuidoosten. In Nederland is dat de richting van het gebed naar Mekka. In het gebouw is een aula, tevens gebedsruimte, en er zijn ruimtes voor rituele wassing en voor de traditionele wassing van de overledene. 

Köse zoekt nadrukkelijk de verbinding tussen oosterse en westerse architectuur. Een bevriende kunstenaar, Rem Posthuma, ontwierp voor de voorgevel een prachtig reliëf met stermotieven. Een gevelmozaïek van Nederlandse makelij, maar duidelijk verwijzend naar geometrische patronen die in de islam als decoratie worden gebruikt. Het mozaïek bevat veel stervormige figuren, o.a. de vijfpuntige ster of pentagram. De vijf punten kunnen hier gezien worden als een verwijzing naar de vijf pilaren van de islam.

In zijn ontwerp stelt Furkan Köse het hortus conclusus concept voorop:

De hortus conclusus speelt een belangrijke rol in de islamitische architectuur, als een herinnering aan het paradijs’ […] ‘Maar het mooie is dat de besloten tuin op precies dezelfde wijze ook voorkomt in de christelijke bouwkunst’. (Hulsman, B. (2005, 3 juni). Islamitische Architectuur moet moderner. NRC. Artikel)

De middeleeuwse hortus conclusus is te beschouwen als de Westerse versie van de oude Perzische en latere islamitische paradijstuinen. Köse’s mini-patio, met daarin slechts een enkele olijfboom, maakt diezelfde symboliek zichtbaar, in een nieuwe vorm. Binnen, vanuit de aangrenzende ruimte voor de dodenwassing, heeft de overledene een denkbeeldig uitzicht op het paradijs.

Albumfoto’s

 

 

.

Den Nul (Olst): Joodse begraafplaats

trefwoord: leven en dood

Locatie: Den Nul, gemeente Olst-Wijhe. In een woonwijk aan de Beukenweg. Volg de wegwijzers. Bezocht: 20-07-2017

Een eenvoudig bord vermeldt: ‘Joodse begraafplaats’. Het veldje is omsloten door een sierhek, een haag en een houten schutting. Dat beeld lijkt een beetje op een middeleeuws embleem van de hortus conclusus (zie pagina Inleiding, afbeelding 6).
Op die afbeelding staat een boom in de tuin. Is het de Boom des Levens, of de Boom van Kennis van Goed en Kwaad?
Op deze kleine begraafplaats staan drie grote, meerstammige beuken. Ze vullen bijna de gehele ruimte. In een van de beuken zag ik een porseleinen isolator, die in de stam was vastgegroeid. Misschien een overblijfsel van een oude schrikdraadafrastering?

Aan de voet van de bomen staat slechts één enkele grafsteen. Onder de Hebreeuwse tekst op de steen is geschreven: ‘M. Zendijk-V. Spiegel Overl. 21 juni 5674′. (Dit Joodse jaartal, omgerekend naar onze jaartelling, betreft het jaar 1914). Een artikel op de website www.dodenakkers.nl beschrijft dat dit het graf is van Mariana Zendijk-van Spiegel. Het artikel geeft ook informatie over haar achtergrond. De familie Zendijk was bekend uit de vleesindustrie in Olst. Er schijnen meerdere stenen op deze begraafplaats te zijn gezien. Misschien kunnen er nog andere familieleden begraven zijn. Maar ik heb tot dusver geen informatie gevonden die dat zou bevestigen.

Begin 21e eeuw hebben buurtbewoners de begraafplaats opgeknapt en hebben sindsdien ook het onderhoud op zich genomen. De begraafplaats ligt pal naast de huizen in de woonwijk. Aan de achterkant was een nieuwe schuur in aanbouw. En er was een nieuwe schutting geplaatst. Tijdelijk niet zo fraai, maar het nieuwe gaat er na verloop van tijd wel af. Ooit noemde de Deventer historicus Van Baalen dit ‘het vermoedelijk meest vergeten joodse begraafplaatsje van Nederland’. Maar deze kleine stille plek, aan de rand van het dorp, is zo te zien allerminst vergeten.

Albumfoto’s

 

 

.