Utrecht: Bikkershof

trefwoord: buurtgroen

Locatie: Bekkerstraat 26 Bezocht: 26-08-2017

Bij de ingang staat een stenen zuil met de tekst: ‘Het is zoals het is en het gaat zoals het gaat’. Het was de lijfspreuk van Peter Peels, de initiatiefnemer van deze buurttuin. Hij overleed in 2007, de zuil is een blijvende herinnering.

Wittevrouwen is een dichtbebouwde buurt in de Utrechtse wijk Noordoost. Twee autobedrijven, die gevestigd waren op een binnenterrein, verkochten in 1979 hun grond aan de gemeente. Wijkbewoners klopten bij de gemeente aan met het plan om dat terrein in te richten als een zelfbeheerde buurttuin. Daar kwam wel iets bij kijken. Bodem en grondwater waren zwaar verontreinigd. Het duurde meer dan vijf jaar voordat alle vervuiling was opgeruimd. Ook hadden bewoners en gemeente verschillende ideeën over de inrichting van het gebied. Pas na enige politieke actie – geheel in de tijdgeest van de jaren ’80 – kwam men tot overeenstemming, ook over het beheer. In 1987 vond de officiële opening plaats van de Bikkershof (http://www.bikkershof.nl/). Het is nu een van de oudste zelfbeheertuinen in Utrecht, die brede bekendheid geniet en model heeft gestaan voor vele andere buurttuinen.

Eén helft van de tuin is bestemd voor volkstuintjes, fruitbomen, plantenkas en dierenhokken. De andere helft omvat een kinderspeeltuin, een fraaie heemtuin en een vijver. Er zijn insectenhotels, bijenkasten en bankjes voor bezoekers. De omliggende woningen, die tussen het groen zichtbaar zijn, creëren een intieme, besloten omgeving. Het lijkt mij al een kunststuk om de lange, smalle tuin (ca. 130×20 meter) zo gevarieerd in te richten. Maar bijzonder is ook dat in de Bikkershof het uitgangspunt van permacultuur wordt gevolgd. Permacultuur gaat verder dan ecologisch of natuurlijk tuinieren. Het gaat over zorg voor de aarde, zorg voor de mens, eerlijk delen. In de Bikkershof betekent dat: realiseren van een gesloten, groene kringloop en van zoveel mogelijk diversiteit. Maar daarnaast, ook het instandhouden van het zelfbeheer en de verbinding tussen groen, sociaal en cultuur.

Albumfoto’s

 

 

.

Rotterdam: Tuin van Noord

trefwoord: gesloten structuur

Locatie: ingang Zegwaardstraat. Bezocht: 02-06-2018 (Dag van de Bouw)

De Noordsingel vormt de grens tussen twee Rotterdamse wijken: het Oude Noorden en de Agniesebuurt. Langs het water staat een monumentaal pand in neorenaissancestijl: het voormalige Gerechtsgebouw en Notarieel Archief, gebouwd in 1898 door W.C. Metzelaar. Wat je niet kunt zien is de strafgevangenis achter het gerechtsgebouw. De bouw daarvan, in 1866 begonnen door A.C. Pierson, werd in 1872 voltooid door J.F. Metzelaar. De laatste was een internationaal bekende gevangenisarchitect en vader van W.C. Metzelaar. Hun ontwerpen in de zgn. ‘eclectische stijl’ vallen op door imponerende toegangspoorten en torens, compleet met schietgaten en kantelen. Maar die Middeleeuwse retroelementen verhullen dat de Metzelaars werkten aan een ingrijpende vernieuwing van het gevangeniswezen.

De invoering in 1851 van het Cellulaire Stelsel (opsluiting in individuele cellen) veroorzaakte een grote productiegolf van nieuwe gevangenissen. De ‘Noordsingel’ was een vleugelgevangenis: vier stervormig gerangschikte vleugels verbonden met een centrale hal vanwaaruit toezicht werd gehouden. Dit ‘panopticum’ komt nog duidelijker naar voren in de door de Metzelaars ontworpen koepelgevangenissen in Breda, Arnhem en Haarlem. De Noordsingel gevangenis deed later dienst als Huis van Bewaring, tot de sluiting in 2013. Maar al in 2011 kwam er een projectplan tot stand voor de herontwikkeling van het voormalige gevangeniscomplex.

Het project Tuin van Noord https://www.tuinvannoord.nl/ omvat verschillende typen woningen en appartementen. De vroegere gevangeniskapel wordt een ontmoetingscentrum. Het Gerechtsgebouw, een rijksmomument, is inmiddels een bedrijfsverzamelgebouw. Een groot deel van het terrein wordt ingericht als een buurtpark. Omdat de oude, hoge gevangenismuren blijven staan krijgt dit park een intiem en besloten karakter. Een hortus conclusus, zo staat het in het projectplan. Over enkele jaren zal daar meer van te zien zijn.

De Dag van de Bouw is een jaarlijks evenement, georganiseerd door Bouwend Nederland, waarbij bouwplaatsen door het hele land zijn opengesteld voor het publiek. Tijdens de editie van 2018 was o.a. het terrein van Tuin van Noord bij uitzondering te bezoeken. Een van de foto’s hieronder geeft een beeld van een bijna geheel gestripte vleugel. De inwendige structuur en de opdeling in individuele cellen is nog goed te zien. Een andere foto toont de gevangenismuur die het terrein afbakent. De onderste helft van de muur is wit geschilderd. Tegen die achtergrond vielen gedetineerden  goed op en was ontsnappen over de muur nog niet zo gemakkelijk. Een luchtplaats, gelegen tussen de kapel en de voormalige vrouwenvleugel, was ooit als tuin ingericht door een vrouwelijke bewaarder en naar haar vernoemd: Corrie’s place. Ik zocht ernaar, maar tevergeefs, de plek was al verdwenen. Maar in een andere muur zag ik een gat met daarachter bomen en struiken. Een tuin? Een opening naar de vrijheid!

 

Albumfoto’s

 

 

.

Groningen: Mauritstuin

trefwoord: buurtgroen

Locatie: Mauritsstraat: poort tussen nr. 3b en 5a. Bezocht: herhaaldelijk, o.a. 26-07 en 07-08-2017

De Oosterpoort is een Groningse wijk aan de zuidoostkant van de stad, genoemd naar twee niet meer bestaande stadspoorten met de naam Oosterpoort. De wijk werd in de 19e eeuw aangelegd als een van de eerste stadsuitbreidingen buiten de voormalige vestingwallen. Startpunt was de bouw van 32 arbeiderswoningen in 1864, door de eerste Groningse woningbouwvereniging, de Bouwvereniging. Dit oudste deel van de wijk staat bekend als de Branderburgerbuurt. De smalle straatjes en de kleine woningen met tuintjes geven de buurt een geheel eigen, besloten karakter.

De recente historie van de Ooosterpoort kent enkele donkere periodes. Zoals de lange strijd in de jaren ’70 tussen bewoners en gemeente, tégen grootschalige sloop- en nieuwbouwplannen en vóór verbetering van de oude wijk. En dan was er nog de jarenlange vervuiling door Aagrunol – een bestrijdingsmiddelen producerend bedrijf –, zowel van het fabrieksterrein als van het afvalriool (de ‘smeerpijp’) naar de Eems. Pas in 2013 werd de grootste saneringsoperatie uit de geschiedenis van de stad afgesloten.

Midden In de Brandenburgerbuurt, aan alle kanten omgeven door bebouwing, ligt de Buurttuin Oosterpoort of Mauritstuin. Op diezelfde plek stond lange tijd een gereformeerde lagere school. Later werd daar het Gemeentelijk Huisvestingsbureau gevestigd. Na vertrek van het GHB zou het gebouw worden afgebroken. Maar gemeentelijk landschapsarchitect Ger Roosjen ontwierp in 1998, samen met buurtbewoners, een tuin waarin stukken van het oude kantoorgebouw konden blijven staan.

Een jaar later werd het beheer van de tuin door de gemeente toegewezen aan buurtbewoner en plantenkenner Peter Bulk. Zijn inspanningen hadden resultaat: na twintig jaar is het terrein veranderd in een kleine, maar unieke wilde plantentuin, met bijzondere vegetatie en vol verrassende hoekjes. Het centrum, de vroegere patio van het GHBgebouw, is eigenlijk dubbel omsloten. Want het is ook nog omringd door overgebleven muurresten, overwoekerd met o.a. wingerd, klimop en vlier. Waar vind je in Nederland nóg zo’n buurttuin met een echte ruïne? (http://www.stichtingoase.nl/doc/pdf/2002_voorjaar_verrassende-stadsnatuur-in-groningen.pdf)

Albumfoto’s

 

 

.