Egmond aanZee: Duinlandjes Wimmenummerduinen

trefwoord: gevangen landschap

Locatie: W. Beckmanlaan Info:duinkaart PWN! Bezocht: 19-09-2018

Even een flinke stap terug in de tijd. Ongeveer 5000 jaar geleden zag een groot deel van West-Nederland er heel anders uit dan nu. De snel stijgende zeespiegel, na het einde van de laatste ijstijd, vormde er een waddenlandschap van zeeklei, zandbanken (strandwallen) en veenmoerassen. Vaak overstroomde de zee het gebied. Door zandverstuiving ontstonden hier eerst de lage Oude Duinen, later werden ze deels bedekt door veel hogere Jonge Duinen.

Op die duinen groeiden in de Middeleeuwen een aantal vissersdorpen: Katwijk, Scheveningen, Noordwijk, Zandvoort, Wijk aan zee en Egmond aan zee. De bewoners creëerden er door hun landgebruik (vee weiden, houtkap, helm snijden) tussen ca. 1500-1900 het ‘zeedorpenlandschap’. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Zeedorpenlandschap). Sinds de 19e eeuw worden er bij Zandvoort, Egmond en andere zeedorpen veel aardappels geteeld. De ‘duinpiepers’ waren altijd zeer gewild. Ze bleken ook minder vatbaar voor de aardappelziekte, die in 1845-1849 in West-Europa een voedselcrisis veroorzaakte.

Ten noorden van Egmond, bij de buurtschap Wimmenum, liggen de Wimmenummerduinen (ca. 400 ha). In 1679 werd deze zgn. ‘heerlijkheid’ gekocht door Jan Six, een rijke Amsterdamse regent. Hij was ook beschermheer van Vondel en Rembrandt. De familie Six gebruikte het terrein om er op konijnen te jagen. In de 19e eeuw kregen de dorpelingen toestemming om ‘duinlandjes’ te gebruiken voor aardappelteelt. De familie Six verkocht het gebied in 1992 aan het PWN (Waterleidingbedrijf Noord-Holland (https://www.pwn.nl/).

Sindsdien zijn de Wimmenummerduinen onderdeel van het Noord-Hollands duinreservaat. Omdat het domein zo lang privébezit was, is hier geen (naald)bos aangeplant. Kenmerken van het oorspronkelijke, unieke zeedorpenlandschap zijn hier nog aanwezig: open duinen, zandverstuivingen, een specifieke vegetatie en ca. 340 – oude en nieuwe – uitgegraven duinlandjes. Ik zag een foto van zo’n duinlandje in het boek Captured landscape: the paradox of the enclosed garden (Kate Baker, 2012) en dacht: dat wil ik zien! Ik kwam in een vredige duinoase, bezaaid met voorbeelden van oer-Hollandse omsloten tuinen. In de verte hoorde ik de zee. (https://duinlandjesverenigingdenoord.nl/).

Op een van de foto’s is op de achtergrond een groot huis te zien. Het is het voormalige koloniehuis Zwartendijk (1910), waar begin 20e eeuw arme en ziekelijke stadskinderen ’s zomers een tijdje konden aansterken. Google op: “(kinder)vakantiekolonies”.

 

Albumfoto’s

 

 

.

Den Haag, Kijkduin: Hemels Gewelf (Celestial Vault)

trefwoord: half-open structuur

 Locatie: Machiel Vrijenhoeklaan 175, Kijkduin. Bezocht: 08-11-2018

 Vanaf de weg gezien lijkt het slechts een hoog duin, met een lange trap. Maar op het informatiepaneel onderaan de trap lees je dat dit duin een kunstwerk verbergt van de Amerikaanse kunstenaar James Turrell (http://jamesturrell.com/). Turrell ontwierp het voor een congres van The International Federation of Landscape Architecture in 1992 in Den Haag. Pas in 1996 was zijn Celestial Vault (NL: Hemels Gewelf) klaar.(https://www.stroom.nl/nl/kor/project.php?pr_id=2125635) Het kunstwerk is een ellipsvormige kuil, uitgegraven in de top van het duin. Door een tunnel in de duinrand kom je in de kuil en via een trapje daal je af naar de bodem. Daar staat een stenen ‘observatiebank’, waarop bezoekers, op hun rug liggend, naar de hemel kunnen kijken. Hij lijkt wel wat op een Egyptische sarcofaag. Bovenop de duinrand, bij een rondje om de kuil, heb je een 360 panoramablik op de omgeving. Het kunstwerk is niet in de natuurlijke duinen gemaakt, maar in de ‘Haagse Puinduinen’ (ofwel de ‘Alpen van Den Haag’). Kunstmatige duinen, in de jaren ’50 en ’60 aangelegd met puin van huizen die in WO II waren afgebroken voor de Atlantikwall.

Turrell is bekend om zijn fascinatie voor licht, ruimte en de visuele perceptie ervan. Voorbeelden zijn zijn lichtinstallaties, zoals Wedgework III (1969) in Museum De Pont en Skyspace (2016) in Museum Voorlinden. Turrell’s levenswerk is zijn Roden Crater project: de krater van een oude vulkaan in Arizona. Sinds 1975 is hij als een mol bezig met het graven van gangen, tunnels, ruimtes en gaten, die uitkijken op de hemel, zon, maan en sterren. Deze Roden Crater ‘naked-eye observatory’ wordt wel het tot dusver grootste land art project genoemd. Het Hemels Gewelf / Celestial Vault is daarvan een kleine versie, op 1/10 schaal.

Karl Kullmann (Associate Professor, Univ. of California,  http://www.karlkullmann.com/) onderzocht natuurlijke en speciaal ontworpen komvormige (concave) landvormen, die nieuwe mogelijkheden bieden voor openbare stadstuinen. Hij ziet daarin een alternatief voor de nogal gesloten, introverte hortus conclusus, die door Abel en De Wit werd ingezet als tegenwicht en rustpunt in het chaotische stadslandschap. Concave, halfopen reliëfstructuren zouden een vloeiende overgang mogelijk maken tussen enerzijds de behoefte aan afzondering of rust, en anderzijds de behoefte aan dynamiek en interactie met het bruisende stadsleven.

Albumfoto’s

 

 

.