Rotterdam: Tuin van Noord

trefwoord: gesloten structuur

Locatie: ingang Zegwaardstraat. Bezocht: 02-06-2018 (Dag van de Bouw)

De Noordsingel vormt de grens tussen twee Rotterdamse wijken: het Oude Noorden en de Agniesebuurt. Langs het water staat een monumentaal pand in neorenaissancestijl: het voormalige Gerechtsgebouw en Notarieel Archief, gebouwd in 1898 door W.C. Metzelaar. Wat je niet kunt zien is de strafgevangenis achter het gerechtsgebouw. De bouw daarvan, in 1866 begonnen door A.C. Pierson, werd in 1872 voltooid door J.F. Metzelaar. De laatste was een internationaal bekende gevangenisarchitect en vader van W.C. Metzelaar. Hun ontwerpen in de zgn. ‘eclectische stijl’ vallen op door imponerende toegangspoorten en torens, compleet met schietgaten en kantelen. Maar die Middeleeuwse retroelementen verhullen dat de Metzelaars werkten aan een ingrijpende vernieuwing van het gevangeniswezen.

De invoering in 1851 van het Cellulaire Stelsel (opsluiting in individuele cellen) veroorzaakte een grote productiegolf van nieuwe gevangenissen. De ‘Noordsingel’ was een vleugelgevangenis: vier stervormig gerangschikte vleugels verbonden met een centrale hal vanwaaruit toezicht werd gehouden. Dit ‘panopticum’ komt nog duidelijker naar voren in de door de Metzelaars ontworpen koepelgevangenissen in Breda, Arnhem en Haarlem. De Noordsingel gevangenis deed later dienst als Huis van Bewaring, tot de sluiting in 2013. Maar al in 2011 kwam er een projectplan tot stand voor de herontwikkeling van het voormalige gevangeniscomplex.

Het project Tuin van Noord https://www.tuinvannoord.nl/ omvat verschillende typen woningen en appartementen. De vroegere gevangeniskapel wordt een ontmoetingscentrum. Het Gerechtsgebouw, een rijksmomument, is inmiddels een bedrijfsverzamelgebouw. Een groot deel van het terrein wordt ingericht als een buurtpark. Omdat de oude, hoge gevangenismuren blijven staan krijgt dit park een intiem en besloten karakter. Een hortus conclusus, zo staat het in het projectplan. Over enkele jaren zal daar meer van te zien zijn.

De Dag van de Bouw is een jaarlijks evenement, georganiseerd door Bouwend Nederland, waarbij bouwplaatsen door het hele land zijn opengesteld voor het publiek. Tijdens de editie van 2018 was o.a. het terrein van Tuin van Noord bij uitzondering te bezoeken. Een van de foto’s hieronder geeft een beeld van een bijna geheel gestripte vleugel. De inwendige structuur en de opdeling in individuele cellen is nog goed te zien. Een andere foto toont de gevangenismuur die het terrein afbakent. De onderste helft van de muur is wit geschilderd. Tegen die achtergrond vielen gedetineerden  goed op en was ontsnappen over de muur nog niet zo gemakkelijk. Een luchtplaats, gelegen tussen de kapel en de voormalige vrouwenvleugel, was ooit als tuin ingericht door een vrouwelijke bewaarder en naar haar vernoemd: Corrie’s place. Ik zocht ernaar, maar tevergeefs, de plek was al verdwenen. Maar in een andere muur zag ik een gat met daarachter bomen en struiken. Een tuin? Een opening naar de vrijheid!

 

Albumfoto’s

 

 

.

Leeuwarden, Blokhuispoort: Honeysuckle Blue(s) Garden

trefwoord: gesloten structuur

Locatie: Blokhuispoort. Bezocht: 25-09-2018

De Friese textielkunstenares Claudy Jongstra werd op 9 november 2018 verkozen tot Kunstenaar van het jaar 2019. Wereldwijd bekend om haar tapijten, wandkleden en andere textielontwerpen, gekleurd met natuurlijke pigmenten. Al haar materialen en grondstoffen, o.a. wol (van heideschapen), vilt en plantaardige verven produceert zij zelf, met oude ambachtelijke technieken.

In 2013 kochten Jongstra en haar partner Claudia Busson in Húns een vervallen boerderij, ‘De Kreake’, die zij verbouwden tot een veldlaboratorium voor verfplanten. Maar ‘De Kreake’ is méér: het is het centrum van Jongstra’s project ‘Farm of the World’ waarin zij haar visie uitdraagt op circulariteit, biodynamische landbouw, biodiversiteit en een inclusieve samenleving (https://farmoftheworld.nl/). Het project was bedoeld voor Leeuwarden Europese Culturele Hoofdstad 2018, maar gaat ook daarna verder. Sinds 2015 is ‘De Kreake’ uitgegroeid tot een broedplaats waarin studenten, kunstenaars, landbouwdeskundigen en andere medestanders experimenteren met nieuwe toekomstmogelijkheden voor het platteland.

In 2016 namen Jongstra en tuinontwerper Stefan Jaspers deel aan de prestigieuze RHS Chelsea Flower Show. Hun inzending, een kleine verfplantentuin met de poëtische naam ‘Honeysuckle Blue(s) Garden’, won tot hun verrassing een tweede prijs in de categorie Fresh Gardens. (https://en.wikipedia.org/wiki/Chelsea_Flower_Show). In 2018 werd de ‘Honeysuckle’ tuin geïnstalleerd in de Blokhuispoort, ook in het kader van Leeuwarden Europese Culturele Hoofdstad.

De Blokhuispoort is een voormalig gevangeniscomplex, tussen 1870-1894 gebouwd door de architecten J.F. Metzelaar en zijn zoon W.C. Metzelaar, in de zgn. eclectische stijl. Het gebouw is bekend uit de film De overval(1962) over het verzet tijdens WO II. Sinds 2008 is het een verzamelgebouw, waar culturele ondernemers, horeca en ook de Openbare Bibliotheek zich hebben gevestigd.

Honeysuckle Blue(s) Garden bevond zich op een oude luchtplaats achterin het complex. De minituin, met een collectie verfplanten, een wenteltrap en waterbekkens, was nog wat uitgebreid. Er stond ook een kast met voorbeelden van Claudy’s materialen. Deze zeer omsloten tuin, ingeklemd tussen hoge muren, zette je wel aan het denken. Het contrast tussen bloemen, stromend water, gekleurde wol en getraliede celramen kon haast niet groter.

De tuin bleef ook in 2019, tot na de zomer, nog open voor bezoek.

Albumfoto’s

 

 

.