Utrecht: Bikkershof

trefwoord: buurtgroen

Locatie: Bekkerstraat 26 Bezocht: 26-08-2017

Bij de ingang staat een stenen zuil met de tekst: ‘Het is zoals het is en het gaat zoals het gaat’. Het was de lijfspreuk van Peter Peels, de initiatiefnemer van deze buurttuin. Hij overleed in 2007, de zuil is een blijvende herinnering.

Wittevrouwen is een dichtbebouwde buurt in de Utrechtse wijk Noordoost. Twee autobedrijven, die gevestigd waren op een binnenterrein, verkochten in 1979 hun grond aan de gemeente. Wijkbewoners klopten bij de gemeente aan met het plan om dat terrein in te richten als een zelfbeheerde buurttuin. Daar kwam wel iets bij kijken. Bodem en grondwater waren zwaar verontreinigd. Het duurde meer dan vijf jaar voordat alle vervuiling was opgeruimd. Ook hadden bewoners en gemeente verschillende ideeën over de inrichting van het gebied. Pas na enige politieke actie – geheel in de tijdgeest van de jaren ’80 – kwam men tot overeenstemming, ook over het beheer. In 1987 vond de officiële opening plaats van de Bikkershof (http://www.bikkershof.nl/). Het is nu een van de oudste zelfbeheertuinen in Utrecht, die brede bekendheid geniet en model heeft gestaan voor vele andere buurttuinen.

Eén helft van de tuin is bestemd voor volkstuintjes, fruitbomen, plantenkas en dierenhokken. De andere helft omvat een kinderspeeltuin, een fraaie heemtuin en een vijver. Er zijn insectenhotels, bijenkasten en bankjes voor bezoekers. De omliggende woningen, die tussen het groen zichtbaar zijn, creëren een intieme, besloten omgeving. Het lijkt mij al een kunststuk om de lange, smalle tuin (ca. 130×20 meter) zo gevarieerd in te richten. Maar bijzonder is ook dat in de Bikkershof het uitgangspunt van permacultuur wordt gevolgd. Permacultuur gaat verder dan ecologisch of natuurlijk tuinieren. Het gaat over zorg voor de aarde, zorg voor de mens, eerlijk delen. In de Bikkershof betekent dat: realiseren van een gesloten, groene kringloop en van zoveel mogelijk diversiteit. Maar daarnaast, ook het instandhouden van het zelfbeheer en de verbinding tussen groen, sociaal en cultuur.

Albumfoto’s

 

 

.

Rotterdam: Recyclepark

trefwoord: drijfgroen

Locatie: Rijnhaven, naast het Drijvend paviljoen, Tillemakade 99.
Bezocht: 09-06 en 24-09-2017 en 15-02-2019

Recente ontwikkelingen in land- en tuinbouw gaan over het telen van gewassen in water, zonder grond. Dat heet aquacultuur, hydrocultuur of hydroponie. Maar zo nieuw is dat in feite niet. Drijvende tuinen kwamen eeuwen geleden al voor in China, Egypte, Mexico (Xochimilco) en Peru (Titicaca-meer). Ook in Mesopotamië, waar de hortus conclusus zijn wortels heeft. Van de hangende tuinen in Babylon (of eigenlijk Nineveh) is aangetoond dat zij werden onderhouden met een irrigatiesysteem (een eerste vorm van hydrocultuur).

Op deze pagina een voorbeeld van een eigentijdse drijvende tuin. Zomer 2017 zag ik in het water van de Rijnhaven in Rotterdam drie zeshoekige, aan elkaar gekoppelde, plastic bakjes drijven, beplant met gras en ander groen. Drie maanden later dreven er nog wat bakjes bij. Het bleken de startblokken van het project Recycled Park (http://www.recycledpark.com). Het project heeft als doel plastic drijfvuil uit de Nieuwe Maas op te vangen en te recyclen. Van het plastic worden bouwstenen (hexagonale modules) gemaakt, die aan elkaar geschakeld kunnen worden tot een drijvend park. Een slim en innovatief idee. Afval krijgt op die manier weer waarde, zelfs als een nieuw soort groenvoorziening. In dit project wordt samengewerkt met o.a. de gemeente Rotterdam, Wageningen Universiteit en Hogeschool Rotterdam. Initiatiefnemer, de Recycled Island Foundation organiseert ook internationale projecten. Juli 2018 was de opening van het pas aangelegde Rijnhavenpark (ca. 140 m2).

In Nederland waterland drijft van alles rond: woonschepen, nieuwe duurzaam gebouwde woningen, zelfs een drijvende koeienstal in de Rotterdamse Merwedehaven. Toch is het opmerkelijk dat er niet ook veel meer drijvende tuinen bestaan. Helemaal als er in Amsterdam een grootmeester in het bouwen van vlottentuinen aan het werk is geweest… (zie ook de pagina: Amsterdam: Drijvende tuinen van Robert Jasper Grootveld)

Albumfoto’s

 

 

.

Rotterdam: Ichtushof

trefwoord: oase en lichtung

 Locatie: tussen Posthumalaan, Laan op Zuid en Veemstraat. Bezocht: 09-06 en 24-09-2017

Als je vanuit het centrum de Erasmusbrug oversteekt, kom je in de Kop van Zuid. Een relatief nieuwe wijk die hoort bij het stadsdeel Feijenoord. In de jaren ‘80 ontstond bij de gemeente het streven om de relatie tussen de stad en het – intussen in onbruik geraakte – zuidelijke havengebied te herstellen. Stedenbouwkundigen Riek Bakker en Teun Koolhaas maakten in 1986 voor een deel van dat oude havengebied een masterplan. Een brug over de Nieuwe Maas was daarin een essentieel onderdeel.

De Erasmusbrug (door Ben van Berkel,1996) is inmiddels een wereldbekend Rotterdams beeldmerk. Een ander gezichtsbepalend onderdeel van de Kop van Zuid is de Wilhelminapier met het fameuze Hotel New York (voormalig hoofdkantoor van de Holland-Amerika lijn). Ooit stond het symbool voor grote emigratiestromen vanuit Europa naar de Verenigde Staten. Nu is het gebied een etalage van architectonische hoogstandjes, zoals het World Port Center (kantoor van het Havenbedrijf) en De Rotterdam, het grootste gebouw van Nederland, ontworpen door Rem Koolhaas (een neef van Teun Koolhaas).

Tussen de vele kantoorgebouwen (o.a. Cité, SVB, UWV) langs de Posthumalaan valt vooral de nieuwbouw op van Hogeschool Inholland. Deze hogeschool ontstond in 2002 door fusie van een aantal verspreide hbo-instellingen, o.a. de voormalige Rotterdamse Ichthus hogeschool. Zowel het oudere gebouw van Inholland (2000) als de latere uitbreiding (2008) werden ontworpen door architect Erick van Egeraat. Ook de binnentuin onderaan het Inholland gebouw is van zijn hand. De staptegels in de vorm van een vijfhoek (pentagon) kun je zien als een speelse verwijzing naar de Gulden Snede, een bekende maatverhouding in kunst en architectuur. De beroemde tuinarchitect Piet Oudolf bedacht de beplanting met berkenboompjes, vaste planten en siergrassen.

De binnentuin kun je van verschillende kanten binnenkomen. Het mooiste is de ingang aan de Posthumalaan, naast het Hillekopplein. Want het bijzondere aan de Ichthushof is dat hij is aangelegd op het dak van een metrotunnel. Metrotreinen razen af en aan. Op het eerste gezicht lijkt het dan ook een chaotische, allesbehalve rustgevende plek. Maar terwijl ik daar zat kwam plotseling het beeld op van een Lichtung, een open plek in het bos, die ooit model stond voor de hortus conclusus (Aben en De Wit, 1998). Hier is het een opening in een woud van hypermoderne hoogbouw. En in deze designtuin, bovenop de tunnelbuis voelde ik mij op een zeer besloten, bijna vertrouwde plek. Het gerommel van een naderende metro kon mij niet storen. De foto die ik begin van de avond maakte, met het licht van de ondergaande zon op de achtergrond, koos ik voor de omslag van het album (voorkant).

Albumfoto’s

 

 

.

Rotterdam: Dakakker

trefwoord: stadslandbouw

Locatie: Schiekade, bij Hofplein. Bezocht: 09-06 en 06-10-2017

Het is niet het fraaiste voorbeeld van wederopbouwarchitectuur. Maar schijn bedriegt. De saaie gevel van het Schieblock verbergt een hotspot van creatieve bedrijven, architecten en kunstenaars, die internationale bekendheid geniet.
Het gebouw stond vanaf 1991 leeg. Maar in 2000 sluiten twee jonge architecten, Kristian Koreman en Elma van Boxel, een antikraak huurovereenkomst met de eigenaar. Hun bureau
ZUS (https://www.zus.cc/) verwijst naar de Parijse banlieus (de ‘Zones Urbaines Sensibles’). Samen met projectbureau Codum weten Koreman en Van Boxel het pand om te toveren tot een bijenkorf vol kunstenaars en creatieve ondernemers op het gebied van stedelijke transformaties. In 2010 opent het Schieblock als ‘stadslaboratorium’.

In 2011 presenteert ZUS het idee voor een 350 meter lange loopbrug, vanaf het Centraal Station tot voorbij de Hofbogen (een bijna 2 km lang overgebleven spoorwegviaduct van de vroegere Hofpleinlijn). Het ontwerp wint in 2012 het eerste Rotterdams Stadsinitiatief en krijgt later ook de Rotterdam Architectuurprijs en de Berlijnse Urban Intervention Award. In 2015 is de officiële opening van de Luchtsingel. Het project bevat nog drie andere onderdelen: de Dakakker (2012), de Dakgaard op de Hofbogen(geopend 2018) en Park Pompenburg(2014) (https://www.luchtsingel.org/).

Dakakker werd bedacht door ZUS en gerealiseerd door Binder Groenprojecten: de eerste en tot dusver de grootste dakboerderij in Nederland, een moestuin van 1000 m² op de ‘7e verdieping’ (het dak) van het Schieblock. Er worden groenten, fruit en bloemen geteeld en bijen gehouden. En er is zelfs een leuk café. Ondanks de lage dakrand voel je je op deze hoogte op een zeer besloten plek. Bijzonder is het uitzicht naar beneden, over de rand. Een vogelperspectief! Dat zie je maar zelden in openbare tuinen. Op een van de foto’s staat links een groot gebouw waar volop kantoorruimte te huur is. Maar de man op de gevelposter heeft een wat verminkte boodschap: (M)ake it yours? (F)ake its yours? Enkele maanden later was hij verdwenen…

In zijn rapport De toekomst van de stad (2014) vraagt de Raad voor de Leefomgeving en infrastructuur zich af of groene publieke ruimten, zoals openbare stadstuinen of stadslandbouwprojecten, problemen zullen krijgen met vandalisme of nonchalante bezoekers. De Raad adviseert: ‘wel publieke tuinen, maar dan volgens de traditie van de ‘hortus conclusus’, de omsloten, vaak verborgen tuin die een respectvol gedrag afdwingt’. Het beleid van Dakakker: bezoek is toegestaan, maar binnen de regels van het dakreglement (https://dakakker.nl/). Januari 2019 publiceerden Koreman en Van Boxel hun terugblik op achttien jaar ‘stadmaken’: City of Permanent Temporality.

Albumfoto’s

 

 

.