Utrecht: Bikkershof

trefwoord: buurtgroen

Locatie: Bekkerstraat 26 Bezocht: 26-08-2017

Bij de ingang staat een stenen zuil met de tekst: ‘Het is zoals het is en het gaat zoals het gaat’. Het was de lijfspreuk van Peter Peels, de initiatiefnemer van deze buurttuin. Hij overleed in 2007, de zuil is een blijvende herinnering.

Wittevrouwen is een dichtbebouwde buurt in de Utrechtse wijk Noordoost. Twee autobedrijven, die gevestigd waren op een binnenterrein, verkochten in 1979 hun grond aan de gemeente. Wijkbewoners klopten bij de gemeente aan met het plan om dat terrein in te richten als een zelfbeheerde buurttuin. Daar kwam wel iets bij kijken. Bodem en grondwater waren zwaar verontreinigd. Het duurde meer dan vijf jaar voordat alle vervuiling was opgeruimd. Ook hadden bewoners en gemeente verschillende ideeën over de inrichting van het gebied. Pas na enige politieke actie – geheel in de tijdgeest van de jaren ’80 – kwam men tot overeenstemming, ook over het beheer. In 1987 vond de officiële opening plaats van de Bikkershof (http://www.bikkershof.nl/). Het is nu een van de oudste zelfbeheertuinen in Utrecht, die brede bekendheid geniet en model heeft gestaan voor vele andere buurttuinen.

Eén helft van de tuin is bestemd voor volkstuintjes, fruitbomen, plantenkas en dierenhokken. De andere helft omvat een kinderspeeltuin, een fraaie heemtuin en een vijver. Er zijn insectenhotels, bijenkasten en bankjes voor bezoekers. De omliggende woningen, die tussen het groen zichtbaar zijn, creëren een intieme, besloten omgeving. Het lijkt mij al een kunststuk om de lange, smalle tuin (ca. 130×20 meter) zo gevarieerd in te richten. Maar bijzonder is ook dat in de Bikkershof het uitgangspunt van permacultuur wordt gevolgd. Permacultuur gaat verder dan ecologisch of natuurlijk tuinieren. Het gaat over zorg voor de aarde, zorg voor de mens, eerlijk delen. In de Bikkershof betekent dat: realiseren van een gesloten, groene kringloop en van zoveel mogelijk diversiteit. Maar daarnaast, ook het instandhouden van het zelfbeheer en de verbinding tussen groen, sociaal en cultuur.

Albumfoto’s

 

 

.

Egmond aanZee: Duinlandjes Wimmenummerduinen

trefwoord: gevangen landschap

Locatie: W. Beckmanlaan Info:duinkaart PWN! Bezocht: 19-09-2018

Even een flinke stap terug in de tijd. Ongeveer 5000 jaar geleden zag een groot deel van West-Nederland er heel anders uit dan nu. De snel stijgende zeespiegel, na het einde van de laatste ijstijd, vormde er een waddenlandschap van zeeklei, zandbanken (strandwallen) en veenmoerassen. Vaak overstroomde de zee het gebied. Door zandverstuiving ontstonden hier eerst de lage Oude Duinen, later werden ze deels bedekt door veel hogere Jonge Duinen.

Op die duinen groeiden in de Middeleeuwen een aantal vissersdorpen: Katwijk, Scheveningen, Noordwijk, Zandvoort, Wijk aan zee en Egmond aan zee. De bewoners creëerden er door hun landgebruik (vee weiden, houtkap, helm snijden) tussen ca. 1500-1900 het ‘zeedorpenlandschap’. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Zeedorpenlandschap). Sinds de 19e eeuw worden er bij Zandvoort, Egmond en andere zeedorpen veel aardappels geteeld. De ‘duinpiepers’ waren altijd zeer gewild. Ze bleken ook minder vatbaar voor de aardappelziekte, die in 1845-1849 in West-Europa een voedselcrisis veroorzaakte.

Ten noorden van Egmond, bij de buurtschap Wimmenum, liggen de Wimmenummerduinen (ca. 400 ha). In 1679 werd deze zgn. ‘heerlijkheid’ gekocht door Jan Six, een rijke Amsterdamse regent. Hij was ook beschermheer van Vondel en Rembrandt. De familie Six gebruikte het terrein om er op konijnen te jagen. In de 19e eeuw kregen de dorpelingen toestemming om ‘duinlandjes’ te gebruiken voor aardappelteelt. De familie Six verkocht het gebied in 1992 aan het PWN (Waterleidingbedrijf Noord-Holland (https://www.pwn.nl/).

Sindsdien zijn de Wimmenummerduinen onderdeel van het Noord-Hollands duinreservaat. Omdat het domein zo lang privébezit was, is hier geen (naald)bos aangeplant. Kenmerken van het oorspronkelijke, unieke zeedorpenlandschap zijn hier nog aanwezig: open duinen, zandverstuivingen, een specifieke vegetatie en ca. 340 – oude en nieuwe – uitgegraven duinlandjes. Ik zag een foto van zo’n duinlandje in het boek Captured landscape: the paradox of the enclosed garden (Kate Baker, 2012) en dacht: dat wil ik zien! Ik kwam in een vredige duinoase, bezaaid met voorbeelden van oer-Hollandse omsloten tuinen. In de verte hoorde ik de zee. (https://duinlandjesverenigingdenoord.nl/).

Op een van de foto’s is op de achtergrond een groot huis te zien. Het is het voormalige koloniehuis Zwartendijk (1910), waar begin 20e eeuw arme en ziekelijke stadskinderen ’s zomers een tijdje konden aansterken. Google op: “(kinder)vakantiekolonies”.

 

Albumfoto’s

 

 

.

Den Haag: Panderplein

trefwoord: stadslandbouw

Locatie: Binnendoor Bezocht: 08-11-2018

Het steegje heet Binnendoor en verbindt de Brouwersgracht met Buitenom. Eigenlijk zijn het twee straatjes die uitkomen op een binnenplein. De bewoners doopten het het Panderplein. Een verwijzing naar de Pander-meubelfabriek die hier ooit gevestigd was (https://nl.wikipedia.org/wiki/Pander).

Klaas Pander opent in 1878 in de Wagenstraat een winkel in biezen matten en andere woningstoffering. In 1887 begint zijn zoon Hendrik de Pander Meubelfabriek aan het Buitenom (toen Westsingelgracht). De fabriek krijgt al gauw grote opdrachten, zoals de inrichting van het Vredespaleis en het interieur van passagiersschepen (o.a. Johan van Oldenbarnevelt en Nieuw Amsterdam). Meubelontwerpen in de stijl van de Haagse School – een Art Déco-variant – van Henk Wouda, Paul Bromberg en Fre Semey maken Pander beroemd.

Hendriks zoon, Harmen Pander, gaat nog iets verder. Met zijn zoon Henk start hij in 1924 een fabriek voor vliegtuigonderdelen. Dat lijkt vreemd, maar in die tijd worden vliegtuigen nog grotendeels van hout gemaakt. En de Panders weten alles van houtbewerking. Helaas gaat het fout, door pech en ongelukken met hun bekendste model, de Pander S4 Postjager. In 1934 eindigt Panders vliegtuigavontuur. In WO II probeert Henk Pander een doorstart. Een zwarte bladzijde: hij is NSB-lid en bouwt zweefvliegtuigen voor de Duitsers. Na de oorlog wordt hij voor collaboratie veroordeeld. In 1955 gaat Pander op in een fusie, de Verenigde Meubileringsbedrijven. Maar in 1985 is het definitief gedaan met Pander.

De oude fabrieksgebouwen staan lange tijd leeg. De gemeente wil nieuwbouw langs de gracht en laat diverse panden slopen, o.a. het vroegere woonhuis van Multatuli (Buitenom 156). Krakers komen echter in verzet. Uiteindelijk lukt het ze om het Pandercomplex te laten verbouwen voor een woonwerkgemeenschap (http://www.panderplein.nl/ ).

De Haagse kunstenaar Annechien Meier realiseert samen met bewoners een ‘interactief volkstuinkunstproject’ op het Panderplein (2008-2010). Het project omvat een groot aantal plantvakken, waarin op duurzame wijze groenten, fruit en bloemen worden geteeld. Het is het eerste stadslandbouwproject in Den Haag. (https://stroom.typepad.com/foodprint/). Door de afgezonderde ligging oogt het plein als een mediterrane patio, beschaduwd door acacia’s. Een prachtige oase midden in het centrum van Den Haag.

Albumfoto’s

 

 

.